Nakliyat sigortası nedir, kimler yaptırır?

Nakliyat sigortası (emtia ya da yük sigortası), ticari değeri olan malın bir yerden başka bir yere taşınırken uğrayabileceği hasar ve kaybı karşılar. Türkiye'de poliçeler Emtia Nakliyat Sigortası Genel Şartları ile uluslararası kullanılan Enstitü Yük Klozları'na göre düzenlenir. Sigorta yükün sahibini korur; teminattaki bir riziko gerçekleştiğinde taşıyıcının kusuru aranmaz.

Poliçe çoğunlukla tek sevkiyat için yapılır (sefer poliçesi) ve yükleme yapılmadan önce düzenlenir. Yılda çok sayıda gönderi yapan şirketler, tüm sevkiyatlarını önceden anlaşılan şartlarla kapsayan yıllık abonman sözleşmesi yapabilir. Akreditifli işlemlerde bankalar, yükleme ayrıntıları kesinleşmeden düzenlenen geçici (flotan) poliçe isteyebilir.

• Yurt dışından mal getiren ithalatçılar ve yurt dışına mal gönderen ihracatçılar
• Makine, elektronik, tekstil, gıda gibi değerli ya da hassas yük gönderen şirketler
• CIF ya da CIP ile satış yapan ve sözleşme gereği sigorta yaptırmak zorunda olan satıcılar
• Akreditifle ödeme alan ya da yapan ve bankası poliçe isteyen firmalar

Teminat türleri: geniş, dar ve tam ziya

Nakliyat sigortasında kapsamı poliçeye eklenen klozlar belirler. Sigorta şirketleri teminatı üç düzeyde sunar; en geniş kapsam en yüksek primi, en dar kapsam en düşük primi getirir.

Deniz yolunda (A) ile (C) arasında Enstitü Yük Klozları (B) de kullanılır: (C) klozunun rizikolarına ek olarak deprem, yanardağ püskürmesi, yıldırım, dalgaların malı denize sürüklemesi ve taşıta ya da konteynere deniz, göl veya ırmak suyu girmesini karşılar. Savaş, grev, lokavt ve halk hareketleri üç düzeyde de kapsam dışıdır; sigorta şirketi kabul ederse ek primle poliçeye eklenebilir.

İthalatta sigortasız gelen yükler için gümrükte kullanılan düşük primli tam ziya poliçesini tam ziya sigortası sayfamızda anlattık.

Enstitü Yük Klozları'na göre sigorta, yük gönderildiği depodan taşınmak üzere çıktığında başlar, olağan taşıma boyunca sürer ve varış yerindeki depoya teslimle biter. Deniz yolunda teminat, yük son limanda gemiden boşaltıldıktan sonra en çok 60 gün devam eder. Bu yüzden bu kapsama "depodan depoya" teminat denir.

Nakliyat sigortası neleri kapsamaz?

En geniş teminatta bile bazı zararlar ödenmez. Enstitü Yük Klozları ve Emtia Nakliyat Sigortası Genel Şartları'na göre başlıca istisnalar şunlardır:

• Sigortalının kasıtlı davranışından doğan zararlar
• Olağan akma, fire (olağan ağırlık ve hacim kaybı), aşınma ve yıpranma
• Yetersiz ya da uygunsuz ambalaj; sigortalının konteyner içine hatalı istifi
• Malın kendi kusurundan ya da niteliğinden doğan bozulma
• Gecikme, geç teslim tazminatı, kur farkı ve kâr kaybı
• Gemi sahibinin, kiracısının ya da işletenin ödeme gücünü yitirmesi
• Savaş, grev, lokavt, halk hareketleri ve terör (ek primle ayrıca eklenmedikçe)
• Kaçakçılık, yasak ticaret ve ithalat-ihracat mevzuatına aykırılık

Kesin istisnalar ve muafiyet poliçedeki klozlarda ve özel şartlarda yazılıdır; satın almadan önce bunları okuyun.

Nakliyat sigortası nasıl hesaplanır?

Nakliyat sigortasında önce sigorta bedeli, sonra prim belirlenir. Sigorta bedeli genellikle malın CIF değerine (mal bedeli, navlun ve sigorta masrafı) %10 eklenerek bulunur; Incoterms 2020'ye göre CIF ve CIP satışlarda bu bedel en az sözleşme fiyatının %110'u olmalı ve sözleşmenin para biriminde yapılmalıdır.

Örneğin CIF değeri 50.000 dolar olan bir yükün sigorta bedeli 55.000 dolardır. Prim oranını sigorta şirketi aşağıdaki etkenlere göre belirler; kesin tutarı teklifte görürsünüz. Sigorta bedelini düşük gösterirseniz, aksi kararlaştırılmadıkça hasarda tazminat da aynı oranda azalır (eksik sigorta, Türk Ticaret Kanunu madde 1462).

Satış şekline göre sigortayı kim yaptırır? (Incoterms 2020)

Uluslararası satışlarda sigortayı kimin yaptıracağını, sözleşmedeki teslim şekli (Incoterms) belirler. Incoterms 2020'de sigorta yükümlülüğü yalnızca CIF ve CIP'te vardır; diğer teslim şekillerinde riski taşıyan taraf yükünü kendisi sigortalatır.

Taşıyıcının sigortası yükünüzü korur mu?

Nakliye firmasının taşıyıcı sorumluluk sigortası ile yükün kendi sigortası farklı şeyleri korur. Taşıyıcının sigortası, ancak taşıyıcı zarardan hukuken sorumluysa ve onun sorumluluk sınırına kadar öder.

Örneğin CMR kapsamındaki bir taşımada brüt 1.000 kg'lık elektronik yük tamamen kaybolursa, taşıyıcının sorumluluğu en çok 8.330 SDR'dir (SDR, Uluslararası Para Fonu'nun hesap birimidir). Gönderen, ek ücret ödeyerek sevk belgesine daha yüksek bir değer yazdırmadıysa (CMR madde 24) aradaki farkı yalnızca yükün kendi sigortası karşılayabilir.

Taşıma aracının kendisi için de ayrı sigortalar gerekir: yeşil kart sisteminin geçerli olduğu ülkelere giden kamyonun zorunlu trafik sigortası yeşil kart sigortasıdır ve yükü değil, üçüncü kişilere verilen zararı karşılar.

Hasar olursa ne yapmalısınız?

1. Teslimde kontrol edin. Görünür hasarı teslim belgesine yazdırın. CMR'li taşımalarda görünmeyen hasarı teslimden sonra 7 gün içinde (pazar ve resmi tatiller hariç) taşıyıcıya yazılı bildirin (CMR madde 30).
2. Sigorta şirketine hemen haber verin. Ekspertiz isteyin; hasarlı malı ve ambalajı atmayın. Genel şartlara göre kısmi hasarın tespiti, malın boşaltılmasından sonraki 15 gün içinde ve alıcıya teslimden önce yapılmalıdır (Emtia Nakliyat Sigortası Genel Şartları madde 22).
3. Zararı azaltın, haklarınızı koruyun. Zararı önlemek ya da azaltmak için makul önlemleri almak ve taşıyıcıya karşı hakları korumak sigortalının görevidir (Enstitü Yük Klozları madde 16).
4. Belgeleri hazırlayın. Poliçe, fatura, çeki listesi, taşıma belgesi (CMR, konşimento ya da hava yolu senedi), hasar tutanağı ve taşıyıcıya yazdığınız bildirim.

Son güncelleme: 1 Ekim 2026